21.05 Падагульненне вывучанага
Сінтаксіс як раздзел граматыкі
Практ 264, пісьмова
Практ 265, пісьмова
Практ 267, вусна
Практ. 269, пісьмова
Дамашняе заданне: практ.270
18.05 Кантрольная тэставая работа
14.05 Эпіграф
Параграф 36
Правіла ст 182
Практ.260, пісьмова адказаць на пытанні
Практ.261, вусна
Практ. 262, вусна
Дамашняе заданне: падрыхтоўка да кантрольнай тэставай работы. Паўтарэнне правіл параграфаў 7-31
11.05. Тэма "Цытаты, іх роля ў выказванні, афармленне на пісьме"
Правіла ст.178
Практ. 254
Практ. 255, пісьмова, 3 сказы на выбар
Практ.258, вусна
Дамашняе заданне:
Замяніце ў сказах простую мову на ўскосную:
1. Некалі сюды гэтак падышоў дзед яго, Ілья, выцягнуў з-за пояса сякеру і сказаў: "Тут буду жыць "
2. Небу цёмна-сіняму і ветру скардзіліся чорныя палі: "Сонцам мы вясновым абагрэты, а дажджу даўно ўжо не пілі".
3. Я лесу крычу, як ратоўнаму магу: "Дай мне глыток сваёй цішыні!"
4. Я яшчэ раз паглядзеў на Сяргея ўважліва, спытаў: "Што з табой здарылася?"
5. "А што будзем сёння рабіць?"- запытаўся на другі дзень Віктар.
07.05 Праверачная работа “Дыялог. Маналог. Сказы з ускоснай мовай"
1. Дыялог – гэта…
2. Маналог – гэта…
3. Чужое выказванне, перададзенае кім-небудзь даслоўна, з захаваннем не толькі
зместу, але і формы – гэта…..
4. Перабудуйце сказы з простай мовай на сказы з ускоснай мовай:
А) Марчук сказаў: “Вучыцца ў прыроды – галоўнае для
чалавека”.
Б) Дырэктар спытаў ў Каскевіча: “Калі ты збіраешся
паехаць да бацькоў?”
В) “А ты пагавары з малымі”, - параіла мне Алена.
Г) Алесь іранічна заўважыў: “Ты, Мікалай, пачаў апошнім часам дужа загадкава
гаварыць” .
Д) Нібы між іншым, палкоўнік
запытаўся ў лейтэнанта: “ Ты прайшоў
праверку на зборным армейскім пункце ў Дольцаве?”
5. Перабудуйце сказы з ускоснай мовай у сказы з простай мовай:
А) Тата пачаў тлумачыць, што
гэта гасцінец ад цёткі Зіны.
Б) Дзеці
лезлі і чапляліся да старэйшых з запытаннямі, чаму грыміць.
В) Святланка
спытала, ці трэба нам гэтая бярозка.
6. Адзначце сказы з простай мовай, якія
можна замяніць ускоснай мовай са злучнікам што:
1) Бядуе бацька, а Іван стругае лучынкі
ў запечку ды мармыча сабе пад нос: “Трэба, мусіць, мне самому ў дарогу
выбірацца”;
2) “Трэба прыкрыць адыход”,- сказаў
начальнік заставы;
3) Настаўнік увайшоў, пахваліў дзяцей за
работу і сказаў ім: “Заўтра ўжо кніг не прыносьце, а вазьміце колькі рыдлёвак і
збярыцеся тут”;
4) Абуджаны раскацістым гулам грому, вяз
папытаўся ў бярозкі: “Чаму ты не спіш, дзетка?”;
5) Іван Васільевіч ласкава спытаў: “І
доўга мы з табой вось так стаяць будзем?”
7. Адзначце
сказы, у якіх дапушчаны памылкі пры замене простай мовы на ўскосную:
1) Сумеўшыся,
Міша прызнаўся, што я і сам пішу вершы;
2) Цяпер
раптам загаварыў высокі мужчына, што трэба вярнуцца да таго месца, дзе поле
зарасло алешнікам;
3) Мікола
пазваў сувязную Надзейку і спытаў, ці бывае ёй страшна;
4) Суседка
аднойчы паскардзілася, што я сама гарадская, таму ніяк не магу прывыкнуць да
вёскі;
5) Лагуновіч
падумаў і сам сабе прашаптаў, што, каб не дожджык, было б добра.
04.05 Тэма "Сказы з ускоснай мовай"
Параграф 34
Рыхтуемся да экзамена:правапіс часціц НЕи НІ
Ужыванне часціц не і ні абумоўлена іх значэннем.
Ужыванне часціцы не:
Значэнні часціцы не
|
Калі ўжываецца
|
Прыклады
|
Адмаўленне
| Калі знаходзіцца пры выказніку | З касою пагоды не чакаюць.Служба не дружба.Гэта не чорны колер. |
Сцвярджэнне
| Не + магчы + не + інфінітыў | З усім гэтым я не мог не пагадзіцца.Я не мог не сказаць вам гэта. |
| У рытарычных сказах* | Каму не вядома імя асветніка Францыска Скарыны?Дзе ж я мог не заехаць? |
* Рытарычным называецца пытальны сказ, які не патрабуе адказу: Як не любіць саронку тую, дзе я нарадзілася, расла?
Ужыванне часціцы ні:
| Значэнне часціцы ні | Калі ўжываецца | Прыклады |
Узмацненне адмаўлення
| Не (няма, нельга, няможна) + ні | Нельга спыніцца ні на хвіліну.На вуліцы ні душы (маецца на ўвазе няма ні душы). |
Узмацненне сцвярджэння
| Што (б) ні, хто (б) ні, як (бы) ні, куды (б) ні, дзе (б) ні і пад. | Дзе ні пойдзеш, песні кружаць роем.Куды ні глянь, усё бялютка. |
Значэнне злучніка ў адмоўным сказе
| Можна замяніць злучнікам і | Я ні ў жыцці, ні ў людзях не зняверыўся (і ў жыцці, і ў людзях). |
Няўпэўненасць
| Ва ўстойлівых выразах (фразеалагізмах) | Ні хаты ні лапаты, ні складу ні ладу, ні жывы ні мёртвы і пад. |
Адрознівайце: не раз (многа раз, часта) – ні разу (ніколі); не адзін (многа) – ні адзін (ніхто): ні адзін не ведаў – не адзін ведаў, ні адзін не прыйшоў – не адзін прыйшоў; ні разу не бачыў – не раз бачыў, ні разу не гаварыў – не раз гаварыў.
Часціца не з рознымі словамі (часцінамі мовы) можа пісацца разам або асобна.
Не (як прыстаўка) пішацца разам
| |
| Са словамі,якія без не не ўжываюцца | Непагадзь, неабсяжны, нездаровіцца, незабыўны, ненавідзячы, неўпрыцям |
| Калі не ўтварае новыя словы з супрацьлеглым значэннем, якія звычайна можна замяніць сінонімам без прыстаўкі не | Непрыяцель (вораг)Невялікі (малы)Неглыбока (мелка) |
| З поўнымі дзеепрыметнікамі, пры якіх няма залежных слоў | Нескошаная трава, непрывезеныя дровы, непрачытаны твор |
| З няпэўнымі займеннікамі і прыслоўямі | Нехта, нешта, нейкі;Недзе, некалі, некуды, неяк |
| У словах з прыстаўкай неда-, якая абазначае неадпаведнасць патрэбнай норме, непаўнату дзеяння | Недасол, недаацэнка, недагаворваць, недачуць, недабачыць, недавыканаць |
| У канструкцыях са словамі вельмі, надта, выключна, часткова, цалкам, поўнасцю, у вышэйшай ступені, амаль, зусім сазначэннем ступені якасці | Вельмі няўдалы, надта непрыгожа, цалкам нязгодны, амаль нявысветлены, зусім незразумелы |
Часціца не пішацца асобна
| |
| З дзеясловамі, дзеепрыслоўямі і кароткімі дзеепрыметнікамі | Не ведаў, не мог, не быў;Не прачытаўшы, не сказаўшы, не ведаючы;Трава не скошана, дровы не прывезены |
| Калі ёсць супрацьпастаўленне | Не прыяцель, а проста знаёмы;Не гарачая, а толькі цёплая вада;Не далёка, а блізка |
| З поўнымі дзеепрыметнікамі, пры якіх ёсць залежнае слова | Не скошаная ( кім?) касцамі трава, не прывезеныя (калі?) своечасова дровы. |
| З формамі вышэйшай ступені параўнання прыметнікаў і прыслоўяў | Не раней чым заўтраНе горшы за ягоНе больш як кіламетр |
| Калі ўваходзіць у склад узмацняльных адмоўяў далёка не, зусім не, ніколькі не, нічуць не | Адказ далёка не бліскучыНічуць не цяжкіНіколькі не складана |
| Са словамі не трэба, не варта, не толькі, не супраць, не шкада | |
Часціца ні пішацца разам:
- З адмоўнымі займеннікамі і прыслоўямі: ніхто, нішто, нічый, нідзе, ніяк, нікуды, ніколькі і інш. Але: ні ў каго, ні з чым, ні з якім.
- Са словамі, якія без ні не ўжаваюцца: нішчымны, нікчэмны, ніводны, ніводзін, ніякавата, ніштаваты.
Ва ўсіх іншых выпадках часціца ні пішацца асобна.
Замацаванне:
Тэарэтычны матэрыял :
Практ. 248, вусна
Практ 249, вусна
Практ 251, пісьмова
Практ 252, пісьмова
Дамашняе заданне: Практ 250
30.04 Тэма "Маналог. Дыялог, яго афармленне на пісьме"
Параграф 33
Рыхтуемся да экзамена :
Правапiс галосных у складаных словах
Правапiс галосных у складаных словах залежыць ад вымаўлення слоў з адным цi двума нацiскамi.
Напiсанне о, а ў першай частцы складаных слоў залежыць ад месца нацiску ў другой частцы: калi нацiск падае на першы склад другой часткi, то ў першай частцы складанага слова пiшам лiтару а, калi нацiск падае на другi, трэцi i iнш. – пiшам о: чарнабровы, чорнавалосы, дабрабыт, добрасумленны.
У складаных словах часткi фота-, мота-, вела-, сама-, каля-, процi-, радыё-, што-, ста-, дзевяноста-, грос-, контр-, кiна-, кантра-, газа-, пара-, паў- перадаюцца нязменна: фотаконкурс, мотакрос, своечасовы, процiлеглы, радыёхваля, штогод, статысячны, дзевяностагоддзе, гросмайстар, контрудар, кiнатэатр, кантрамарка, газаправод, параварка, паўгорада. Але: фатограф, фатаграфiя, фатаграфаваць, матацыкліст, матавоз, матацыкл, поўнач, поўдзень.
Лiтара э ў першай частцы складаных слоў пiшацца незалежна ад месца нацiску: рэдказубы, шэсцьсот. Але: шасцiсот.
Замест е ў першым складзе перад нацiскам пiшацца лiтара я: аленявод, сталявар. Але: семсот.
У складаных словах з першай часткай полi-(палi-) лiтара а пiшацца, калi нацiск падае на першы склад другой часткi, а лiтара о – калi на iншыя склады: палiклiнiка, полiтэхнiчны. Але: паліграфічны, паліграфіст, паліграфія.
Запомніце правапіс: малочнакiслы, азотнакіслы, мовазнаўства, усходазнаўства, крокамер, вокарухальны, збожжаздача, збожжасховішча, сямігодка, свабодалюбства, работадавец, робататэхніка, словаформа, славалюбства, вокамгненна, нервовахворы, моцнадзеючы, хлоравоцатны, нотаграфія, множналікавы, ружовашчокі, манаграфічны, коксагазавы, коксадоменны, жывёлавод, перапончатакрылы, колерамузыка, фондасховішча, пляскатаносы, абароназдольны, познаспелы.
Спрадвечнае я пішацца нязменна: цяжкаатлет – цяжкагрузны, мяккасардэчны – мяккашэрсны.
Звярніце ўвагу: а) кровацячэнне – крывацёк; дрованарыхтоўка – дрывасек;
б) своечасовы – сваямоўны; светлавокі – светлавалосы; святлоадчувальны – святлафор; усебеларускі, усяночная, усёвед, усёзнаўства, усёабдымны; велікадушны – вялікадзяржаўны, велікамучанік -- Вялікабрытанія.
Правер сябе:
Тэарэтычны матэрыял:
Актуалізацыя ведаў:
Правіла ст.170
Практ. 243 , пісьмова
Практ 245 вусна, 247
Дамашняе заданне:
Скласці дыялог на тэму "Інтэрв'ю з ветэранам"
25.04 Знакі прыпынку ў сказах з простай мовай
Параграф 32
Паўтарэнне вывучанага "Н і НН у прыметніках":
https://learningapps.org/display?v=p4x8c35rj01
Практ 236, 237 вусна.
Тэст:
ЗНАКІ ПРЫПЫНКУ Ў СКАЗАХ З ПРОСТАЙ МОВАЙ
1. Адзначце сінтаксічныя канструкцыі з простай мовай.
1) “Ідзі, мая кароўка, у зялёную дуброўку, каб пад сонейкам хадзіла, пад месячкам не
блудзіла”, - так выпраўлялі мы сваю малочніцу ў поле.
2) Апошні час у яго на душы было неспакойна. Хто ён цяпер? Без пяці хвілін
камандзір узвода.
3) “Выбачайце, - нарэшце сказаў я, - дзе тут каралеўскі палац?”
4) Алесь падумаў: “Немагчыма стварыць для сябе ціхі аазіс, нейкае сховішча, куды не
прыйдуць трывогі часу”.
5) Пісьменнік гаварыў, што адной з рыс індыйскага характару з’яўляецца адчуванне
ўласнай годнасці.
2. Адзначце, які знак прыпынку ставіцца на месцы пропуску ў сказе.
“Вясною _ - марыць Валік, - вернецца наша птушка ў родны край”.
1) Кропка; 2) коска; 3) двукроп’е; 4) двукоссе; 5) клічнік.
3. Адзначце схему, якая адпавядае пастаноўцы знакаў прыпынку ў сказе.
Бачыш вунь тую самую высокую вяршыню паказвае мне Ахмет (Я, я) там многа год
авечак пасвіў.
1) “П, - а. – п”. 2) “П! – а, - п”. 3) “П... – а. – П”. 4) “П? – а. – П”. 5) “П! – а. – П!”
4. Адзначце сказы з пунктуацыйнымі памылкамі.
1) – Добры дзень вам!, ветліва павіталася жанчына.
2) Сымонка збіраў маленькіх шчупакоў і плотак па лужынах, кідаў у вядро і нёс да
возера, прыгаворваючы: “Плывіце і расціце!”
3) – Тобік, Тобік. – лашчыў пярэстага сабачку дзед. Ідзі, маленькі, пабегай.
4) Дзяўчына раптам думае: што трэба забыць крыўды і непрыемнасці.
5) Якраз у гэты момант Сяргей пачуў цокат конскіх падкоў па бруку, знаёмае, хоць і
не дужа моцнае, “ура!” і выскачыў з хаты.
5. Запішыце сказы, паставіўшы патрэбныя знакі прыпынку.
А. Не забывай мяне сказаў на развітанне Турсевіч.
Б. Міхась адзначыў што зямля як жывая гаворыць з небам і варушыцца пад нагамі.
В. Шчымліва падумалася хіба на свеце ёсць прыгажэйшыя мясціны ?
23.04. Тэма "Спосабы перадачы чужой мовы"
Параграф 32.
Тэарэтычны матэрыял:
https://www.youtube.com/watch?v=8SVwBWKjCqc
Правіла ст. 163-164,
Практ. 232, 233.
Разгледзець табліцы ст. 165-167
Дамашняе заданне: практ. 235
20.04. Падагульненне і сістэматызацыя вывучанага
Тэма : "Складаныя сказы з рознымі відамі сувязі частак"
Успомнім тэарэтычны матэрыял:
Выканайце заданні:
1.
2.
Складаныя
сказы з рознымі відамі сувязі частак (9
клас)
1.Адзначце
віды сувязі, якія спалучаюцца ў складаным сказе з наступнай схемай: [ ], (бо...), але [ ].
а) злучальная і
падпарадкавальная;
б) бяззлучнікавая і злучальная;
в) бяззлучнікавая і
падпарадкавальная;
г) бяззлучнікавая, злучальная і падпарадкавальная; д)
аднародная і неаднародная.
2.Адзначце
складаныя сказы з рознымі відамі сувязі частак:
а)
Наперадзе ляжала вёска, справа, ахутанае туманам, віднелася люстэрка азярка, з
левага боку, крыху наўзбоч, узвышаўся парослы сасоннікам пагорак;
б) Голас
прагучаў непадалёку ад мяне, але я спачатку не пазнаў, хто гэта сказаў, бо
жанчыны той не бачыў;
в) Праз некалькі гадзін зноў загрымелі артылерыйскія
стрэлы, потым пачуўся кулямётны агонь, а праз яго прарваўся і страшны гул
танкавых матораў;
г) Сняжок пакрыў і тое месца, дзе яшчэ пазаўчора ляжала
старое, паламанае крэсла, якое хтосьці нядбалы так і пакінуў на самай сцяжыне;
д) Побач з палянай раскінулі свае купчастыя шаты магутныя дубы, а за ўзгоркам,
у нізіне, узвышаліся змрочныя, калматыя яліны, стройныя беластволыя бярозы і
трапяткія асіны.
3.Адзначце
складаныя сказы са злучальнай і падпарадкавальнай сувяззю частак:
а)
Музычная праграма закончылася, пачалі перадаваць тэлевізійныя навіны, і я
прымусіў сябе прыслухацца да голасу сімпатычнай дыктаркі;
б) На другую палову
дня хіліцца сонца, спадаючы на сосны, і спакайнейшым робіцца яго святло там,
дзе шырэй расступаюцца дрэвы, адкрываючы дарогу;
в) Я ніколі не чуў, як
спяваюць гэтую песню, не ведаў мелодыі, але ад гэтага яна яшчэ больш хвалявала;
г) Вішні ды слівы ўжо адцвіталі, але яблыні асыпаліся самай квеценню, ад якой
ноч, здавалася, спачывала ў святле пражытага дня;
д) Тым часам зусім
сцямнелася, вакол у прытуманенай прасторы поля было поўна невыразных плям і
ценяў, якія будзілі цьмяную трывогу ў душы.
4.Адзначце
складаныя сказы з бяззлучнікавай і злучальнай сувяззю:
а) Яшчэ
ляжыць снег, яшчэ мурашкі не выпаўзлі з мурашнікаў, а ўжо выводзіць птушанят
крумкач;
б) Мінуў бальнічны дзень, у палаце даўно ўсе сцішыліся, нянечка
выключыла лямпу, і было тут цёмна, толькі з калідора праз матавае шкло ў
дзвярах сачылася жоўтае святло;
в) Ужо добра развіднела, хаця сонца з-за гор
яшчэ не паказалася, і ў горнай даліне панавала прахалодная засень;
г) Хмара на
гарадок найшла неспадзявана: свяціла нізкае сонца, і раптам у вокнах пацямнела;
д) З нізкіх шэрых хмар, якія вецер гнаў ледзь не пад стрэхамі хат, паліліся
дробныя, але зацяжныя дажджы, пад нагамі пачало чарнець лісце, яно
перамешвалася з чорнай мокрай граззю.
5.Адзначце
складаныя сказы з рознымі відамі сувязі частак, у якіх правільна пастаўлены
знакі прыпынку паміж часткамі:
а) Брат ледзьве паспявае бегчы:
кепачка спаўзла ў яго набок, брыль каля самага вуха, а дзядзька цягне, цягне
яго за руку;
б) Спачатку мігціць калоссе паабапал вузкай дарогі, а тады
пачынаецца грэбля і паша, дзе ўжо нікога няма: ні дзяцей, ні свіней, ні гусей;
в) Нарэшце дзённыя і начныя турботы змарылі хлопцаў, і яны заснулі так моцна,
што, мусіць, цяпер іх не разбудзіў бы ні гром, ні мароз;
г) Я зразумеў, што за
мной назіраюць і мне зрабілася ніякавата;
д) У гэтай хлусні і ў гэтай злосці
былі свае прычыны: усім не хапала цеплыні, звычайнай увагі, якая так патрэбна
чалавеку.
Тэкст для заданняў 6-10
(1) Для Васіля Мінск быў чужым
месцам, хоць сам ён і не хацеў прызнавацца ў гэтым. (2) Прызнавацца не хацеў,
але адчуў гэта адразу, як толькі апынуўся на плошчы: нікому не было ніякай
справы да яго... (3) Васіль надта добра разумеў усіх людзей, што вывальваліся з
тунэля і адразу
кідаліся да трамваяў і тралейбусаў. (4) Яны баяліся горада,
незразумелага тлуму яго і мітусні і стараліся ўцячы ад усяго гэтага,
схавацца...
6.Знайдзіце
ў тэксце складаны сказ з рознымі відамі сувязі частак. Якія віды сувязі ў ім
спалучаюцца? Адказ запішыце
_________________________________________________________________________
7.Выпішыце
з 1-га сказа словы, у якіх не супадае колькасць гукаў і літар:
_______________________ ____________________________________________________
8.Знайдзіце
ў 3-м сказе якаснае прыслоўе, утварыце ад яго форму вышэйшай ступені
параўнання. Адказ запішыце
___________________________________________________________________________
9.Вызначце
від сінтаксічнай сувязі слоў у выдзеленым у 3-м сказе словазлучэнні. Адказ
запішыце
____________________________________________________________________________
10.Знайдзіце
ў 4-м сказе аднародныя члены. Якую сінтаксічную функцыю яны выконваюць? Адказ
запішыце
____________________________________________________________________________
Комментариев нет:
Отправить комментарий